ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދު، ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު އަދި ސިޔާސީ ދާއިރާގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ލިޔުމެއް
އޮގަސްޓް 9، 2024 ގައި އިންޑިއާގެ އެކްސްޓަރނަލް އެފެއާޒް މިނިސްޓަރު ޑރ. އެސް. ޖައިޝަންކަރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު މޫސާ ޒަމީރާއެކު ހުންނަވައި، މާލީ އަދި އަމަލީ އެހީތެރިކަން މެދުނުކެނޑި ފޯރުކޮށްދޭނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ދެއްވިއިރު، އެއީ ހަމައެކަނި ވަގުތީ އެހީތެރިކަމެއް ދެއްވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ރާއްޖޭގެ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތަށް އައިސްފައިވާ ފުން، ހަގީގީ ބަދަލުތަކެއް ބަލައިގަތުމެވެ. ޚާރިޖީ ގުޅުންތައް އަލުން އާރާސްތުކުރުމެއްގެ ގޮތުގައި ފެންނަން އޮތް މި ބަދަލަކީ، އޭގެ އަސްލަށް ބަލާއިރު، ޚާރިޖީ އަދި ސިޔާސީ ގޮތުން ފުޅާ ނަތީޖާތަކެއް ނެރޭނެ މާލީ ނިންމުމެކެވެ. މި ލިޔުމުގައި ބަލާލާނީ މި ބަދަލު ގެނައުމުގެ ބޭނުމަށާއި، ރާއްޖޭގެ ސިޔާދަތާއި އިޤްތިޞާދަށް މީގެން ކުރާނެ އަސަރަށާއި، އަދި 2028 އާ ހަމައަށް ސިޔާސީ މަޝްރަހު ބައްޓަންވެގެންދާނެ ގޮތުގެ މައްޗަށެވެ.
ފަސްމަންޒަރު
ތެދެކެވެ. ރިޔާސީ ކެމްޕޭންގައި ޝަރުތުތަކާއެކު އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް ބުނެ އިންޑިއާއާ ދެކޮޅު ފިކުރެއްގައި ވެރިކަމަށް އައި ސަރުކާރަކުން، އެއް އަހަރު ނުވަނީސް އެ މިސްރާބު ބަދަލުކޮށްލިއެވެ. މި ބަދަލަކީ ވަކި ފިކުރަކަށްވުރެ ބޮޑަށް މަޖުބޫރުވެގެން ގެނައި ބަދަލެކެވެ. ދައްކަންޖެހިފައިވާ ބޮޑެތި ދަރަނިތަކާއި، ބޭރު ފައިސާގެ ރިޒާވް ދަށްވުމާއި، އަދި ބަލިމަޑުކަމުގެ ދުވަސްވަރު ފަތުރުވެރިކަމަށް ލިބުނު ލޮޅުންތަކުގެ ހަނދާންތަކުގެ ސަބަބުން، ގާތުގައި އޮތް އެހީތެރިވާން ތައްޔާރަށް އޮތް ބައިވެރިއަކާ ދެކޮޅުވެރިވުމަކީ ކުރެވެން އޮތް ކަމަކަށް ނުވީއެވެ. އާ ސިޔާސަތުގެ ދަށުން ބަހުގެ ހަމަލާތަކުގެ ބަދަލުގައި އިސްކަންދިނީ އަމަލީ ކަންކަމަށެވެ. އެގޮތުން ދަރަނި ދެއްކުން ފަސްކުރުމާއި، ކަރަންސީ ސްވޮޕްގެ ފުރުސަތު ހޯދުމާއި، އަދި ކްރެޑިޓް ލައިންތައް މެދުވެރިކޮށް ދައުލަތަށާއި މަރުކަޒީ ބޭންކަށް ނޭވާލާނެ ފުރުސަތެއް ހޯދައިދިނެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ހަމަ
ފައިސާގެ ދައުރުވުން، ހަމަޖެހުން އަދި އިސްލާހީ ބަދަލުތަކަށް ލިބުނު ފުރުސަތު ކުރިއަށް އޮތް ކުރު މުއްދަތުގެ ފައިސާގެ ދައުރުވުން މުހިންމެވެ. ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ކުޑަ އިޤްތިޞާދަކަށް، ބޭރު ފައިސާ ކުއްލިއަކަށް މަދުވުމަކީ ސިލްސިލާ ނުބައި އަސަރުތަކެއް ކުރުވާނެ ކަމެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މުދާ އެތެރެކުރުމަށް ދަތިވުމާއި، ފައިސާގެ އަގު ނުހިފެހެއްޓުމާއި، އަދި ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބޭ އާމްދަނީ ދަށްވުން ހިމެނެއެވެ. ދަރަނި ފަސްކުރުމާއި ސްވޮޕް ލައިންތަކުގެ ސަބަބުން ވަގުތުން ފައިސާ ލިބި، ޚަރަދުތައް ކުއްލިއަކަށް ކަނޑާލަންޖެހުމުން ސަލާމަތްވެ، ޒަރޫރީ މުދަލާއި ޚިދުމަތްތައް މެދުނުކެނޑި ފޯރުކޮށްދިނުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ.
ފަތުރުވެރިކަމާއި ވަޒީފާގެ ބާޒާރު ހަމަޖެއްސުން. ފަތުރުވެރިކަމަކީ ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދުގެ މައިބަދައެވެ. މައިގަނޑު މާކެޓަކުން ފަތުރުވެރިން އައުން ހުއްޓުމުން، ދަތުރުފަތުރު ފަސޭހަކޮށްދެވޭނެ ނުވަތަ ޑިމާންޑް އިތުރުކޮށްދެވޭނެ ގާތް ބައިވެރިންގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ބޭރު ފައިސާއާއި ވަޒީފާތައް އިއާދަކުރެވެއެވެ. އާންމު ގޭބިސީތަކާއި ކުދި ވިޔަފާރިތަކަށް މުހިންމީ ދުރުގައި ހުރި ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް ގުޅުންތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް މިފަދަ އަމަލީ އެހީތެރިކަމެވެ. ބުއްދިވެރިކަމާއެކު ބޭނުންކޮށްފިނަމަ އިސްލާހީ ބަދަލުތަކަށް ލިބޭ ފުރުސަތެއް. ކުރު މުއްދަތުގެ އެހީތެރިކަމުގެ ސަބަބުން މެދު މުއްދަތުގެ އިސްލާހީ ބަދަލުތައް ގެނައުމަށް ސިޔާސީ ފުރުސަތު ލިބިގެންދެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ދައުލަތުގެ މާލީ މެނޭޖްމަންޓް ވަރުގަދަކުރުމާއި، އާމްދަނީ ލިބޭ ދާއިރާތައް ފުޅާކުރުމާއި، އަދި އިޤްތިޞާދީ ގޮންޖެހުންތަކަށް ކެތްކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ހޯދުން (މިސާލަކަށް: ފަތުރުވެރިކަމުގެ މާކެޓްތައް އިތުރުކުރުން، މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް ކެތްކުރެވޭނެ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ގާއިމުކުރުން) ހިމެނެއެވެ. މި ލިބުނު ލުއިތަކަކީ ހަމައެކަނި އުނދަގޫ ނިންމުންތައް ނިންމުން ފަސްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗަކަށް ވެއްޖެނަމަ، ގައުމު އަނެއްކާވެސް މި ނުރައްކާތެރި ބުރުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓުމުގެ ބިރު އެބައޮތެވެ.
ޚާރިޖީ ސިޔާސަތުގެ ބޭނުން
ކުދި ގައުމުތަކުގެ ހަގީގަތް. ރާއްޖެ އޮތީ ކަނޑުގެ ދަތުރުފަތުރުގެ މުހިންމު ސަރަހައްދެއްގައެވެ. ކުދި ގައުމުތަކުން ގިނަފަހަރަށް ސިޔާދަތާއި ދެމިއޮތުމާ ދެމެދު ހަމަހަމަކަމެއް ގެންގުޅެންޖެހެއެވެ. އަމަލީ ގޮތުން ފައިދާކުރާނެ ބައިވެރިވުންތަކަކީ ބުއްދިވެރި ނިންމުމެކެވެ. އެހީތެރިކަން ގަބޫލުކުރުމަކީ ސިޔާދަތު ގެއްލުމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެއީ މަޝްވަރާގެ މޭޒުމަތީގައި އޮންނަ ބާރުވެރިކަމަށް ބަދަލު އަންނާނެ ކަމެކެވެ.
ސިފައިންގެ މަރުކަޒުތަކާ ނުލައި ނުފޫޒު ފޯރުވުން. މާލީ އެހީތެރިކަމާއި، ލުއި ލޯނުތަކާއި، އަދި ކަރަންސީ ފެސިލިޓީތަކަކީ އަސްކަރީ ހާޒިރުވުމަކާ ނުލައި ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ވަސީލަތްތަކެކެވެ.ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބަލާއިރު، އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރާއި، ގާބިލުކަން އިތުރުކުރުމާއި، އަދި ވިޔަފާރި ނުވަތަ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ފަހި އިންތިޒާމުތައް ކަށަވަރުކުރުމަށް މި ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުން ހިފިދާނެއެވެ. އެއީ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ޝަރުތުތަކަކީ ދެފުށް ފެންނަ ޝަރުތުތަކަކަށް ވެފައި، ސަރުކާރުން އިސްނަގައިގެން މުއާމަލާތްތައް ކުރިއަށްގެންދާ ނަމައެވެ.
ގިނަ ގުޅުންތަކެއް މެނޭޖުކުރުން. ސަރަހައްދީ ބާރަކާއެކު އޮންނަ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަކީ އެހެން ފަރާތްތައް ބާކީކުރުމެއް ނޫނެވެ. ޚާރިޖީ ގޮތުން ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުމަކީ، އެއް ފަރާތަކަށް މާބޮޑަށް ބަރޯސާނުވެ، އެންމެ ބޮޑު މަންފާއެއް ހޯދުމެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބައިވެރިން އިތުރުކުރުމާއި، ދަރަނި އަދާކުރަންޖެހޭ މުއްދަތުތައް ތަރުތީބުކުރުމާއި، އަދި ދެފުށް ފެންނަ ޝަރުތުތަކެއް ދެމެހެއްޓުން ހިމެނެއެވެ.
ސިޔާސީ ނަތީޖާތައް
އިގްތިސާދަކީ ކެމްޕޭނުގެ މައިގަނޑު މައުޟޫއަށް ވެގެންދެއެވެ. މާލީ ދަތިކަން ރައްޔިތުންނަށް ފެންނަން އޮތުމާއެކު، ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަން ބިނާވާނީ ދަރަނި މެނޭޖުކުރުމާއި، ތަކެތީގެ އަގު ހިފެހެއްޓުމާއި، އަދި ފަތުރުވެރިކަން އާލާކުރެވޭނެ ފަރާތަކާ މެދުގައެވެ. މި ހާލަތުގައި ފިކުރީ ގޮތުން ދައްކާ ވާހަކަތަކަށްވުރެ، ގާބިލުކަމާއި އިތުބާރު ހުރި ރޭވުންތަކަށް އިސްކަންދެވޭނެއެވެ.
ބަސްމަގު މަޑުމޮޅިކުރުން. ދިރިއުޅުމުގެ ވަސީލަތްތަކަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ ގޮތަކަށް ބޭރުގެ ބައިވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ދައްކާ ވާހަކަތަކަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ބޮޑު އަގަކަށް ވެގެންދެއެވެ. ކުރިން ކުރިމަތިލުމުގެ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅުނު ޕާޓީތަކާއި ކެންޑިޑޭޓުން، މާލީ ގޮތުން ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ލޭބަލްވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި، އެމީހުންގެ ބަސްމަގު މަޑުމޮޅިކޮށް އަމަލީ ހައްލުތަކަށް އިސްކަންދޭނެއެވެ.
ނުފޫޒާއި ނުފޫޒުގަދަ ސިޔާސީ ފަރާތްތައް. ބޭރުގެ މާލީ އެހީތެރިކަމުގެ ސަބަބުން ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ވިއުގަތައް ބަދަލުވެގެންދެއެވެ. އެގޮތުން މަޝްރޫއުތަކާއި، ކޮންޓްރެކްޓްތަކާއި، އަދި ފެންނަން ހުންނަ އާންމު ޚަރަދުތައް ސިޔާސީ ތާއީދު ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. މީގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުން ހުއްޓުވުމަށާއި އާންމު މަންފާ ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި، ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ކަންކަން ކުރުމާއި ބެލެހެއްޓުން މުހިންމުވެއެވެ.
ނުރައްކާތަކާއި ދޫދޭންޖެހޭ ކަންކަން
ދަރަނި ދޭ ފަރާތްތައް މަދުވުން. އެންމެ ބައިވެރިއަކަށް މާބޮޑަށް ބަރޯސާވުމަކީ ނުރައްކާ އިތުރުވާ ކަމެކެވެ. މުސްތަގުބަލުގައި ކުރެވޭ މުއާމަލާތްތަކުގައި ސިޔާސީ އަގުތަކެއް ދައްކަން ޖެހިދާނެއެވެ. އަދި ދަރަނީގެ ޝަރުތުތަކަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ނާޒުކު ކަންކަމަށް ވެއްޖެނަމަ، އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައެޅުމަށް ހުރަސް އެޅިދާނެއެވެ.
ޝަރުތުތަކާއި ސިޔާސަތު ކަނޑައެޅުމުގެ މިނިވަންކަން. މާލީ އެހީތެރިކަމާއެކު ގިނަފަހަރަށް ވެރިކަން ހިންގުމާއި، ޕްރޮކިއުމަންޓް ނުވަތަ ސްޓްރެޓީޖިކް ގޮތުން އެއްގަލަކަށް އެރުމާ ގުޅޭ ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާ އުންމީދުތަކެއް އާދެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއިން ގައުމީ މަސްލަހަތު ހިމާޔަތްކުރާ ހާލު، މި އުންމީދުތައް މެނޭޖުކުރަން ޖެހެއެވެ.
މޯރަލް ހަޒާޑް (ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަވުމުގެ ނުރައްކާ). އޮނިގަނޑަށް ބަދަލު ނުގެނެސް ތަކުރާރުކޮށް ދަރަނި ފަސްކޮށްދިނުމަކީ، ދާއިމީ ހައްލުތަކުގެ ބަދަލުގައި ވަގުތީ ހައްލުތަކަށް އިސްކަންދިނުމަށް ހިތްވަރު ލިބޭ ކަމެކެވެ. މާލީ އަދަބުވެރިކަމުގެ ބަދަލުގައި، ދަރަނި ފަސްކުރުމަކީ އާންމު ކަމަކަށް ހެދުމުން ސަރުކާރުން ދުރުހެލިވާންޖެހެއެވެ.
އަމަލީ ގޮތުން ކުރެވިދާނެ ކަންކަން
ލިބޭ ފުރުސަތުގެ ބޭނުން ހިފައި ދާއިމީ އިސްލާހުތައް ގެނައުން. ދައުލަތުގެ މާލީ ހިންގުމާއި، ޓެކްސްގެ ނިޒާމަށް އިސްލާހު ގެނައުމާއި، އަދި އިގްތިސާދީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން އަސަރުކުރާ ނާޒުކު ފަރާތްތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް އިސްކަންދިނުން.
ބޭރުގެ ބައިވެރިންނާއި އާމްދަނީ ލިބޭ ވަސީލަތްތައް އިތުރުކުރުން. ފަތުރުވެރިކަން އަންނަ މާކެޓްތައް ފުޅާކުރުމާއި، އާ ދާއިރާތައް ތަރައްގީކުރުމާއި، އަދި އެއް ފަރާތަކަށް ބަރޯސާވުން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަމިއްޔާތަކުގެ ފަންނީ އެހީތެރިކަން ހޯދުން.
ޝަރުތުތައް ހާމަކުރުމާއި ބެލެހެއްޓުން ހަރުދަނާކުރުން. ލޯނުގެ ޝަރުތުތަކާއި، ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ ތާވަލުތަކާއި، އަދި މަޝްރޫއުތަކުގެ ޕްރޮކިއުމަންޓް ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ހާމަކުރުމަކީ ކޮރަޕްޝަންގެ ނުރައްކާ ކުޑަކޮށް، އާންމުންގެ އިތުބާރު ބޮޑުވާނެ ކަމެކެވެ.
ދައުލަތުގެ ރިޒާވް ވަރުގަދަކުރުން. ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކާތައް ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި، ފުރުސަތު ލިބޭ މިންވަރަކުން ވަގުތީ ފައިސާ ރިޒާވް ބަފަރތަކަށާއި ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ފަންޑުތަކަށް ބަދަލުކުރުން.
2024 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެއިން އިންޑިއާއާ ދިމާލަށް މިސްރާބު ބަދަލުކުރުމަކީ، ކުރިމަތިވެފައިވާ މާލީ ހަގީގަތްތަކަށް ބަލައި ނިންމި އަމަލީ ނިންމުމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ވަގުތާއި ނުފޫޒު ލިބުނު ނަމަވެސް، މިއީ ބަރޯސާވުންތަކަކާއި ސިޔާސީ އޮއިވަރުތަކެއް އުފެދިގެންދިޔަ ކަމެކެވެ.ދިވެހި ލީޑަރުންނަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އިމްތިހާނަކީ ބޭރުގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމެއް ނޫނެވެ. އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭނެ ގިނަ ބައިވެރިން ތިބޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ އެ އެހީތެރިކަން ދެމެހެއްޓެނިވި މާލީ ދުޅަހެޔޮކަމަށާއި، ސިންދަފާތު ކުރެވިފައިވާ އިގްތިސާދީ ކުރިއެރުމަށާއި، އަދި ދެފުށް ފެންނަ ހިންގުމަކަށް ބަދަލުކުރުމެވެ. މިކަން ކާމިޔާބުވެއްޖެނަމަ، މި ނިންމުން ބެލެވޭނީ ދުރުވިސްނޭ ސިޔާސީ ހިކުމަތްތެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް، މިކަން ނުވެއްޖެނަމަ، މިއީ ކުރިމަތިވާން އޮތް މާ އުނދަގޫ ހާލަތެއް ފަސްކޮށްލުމަށްޓަކައި ލިބުނު ވަގުތީ ލުޔެއްގެ ގޮތުގައި ތާރީޚުގައި ލިޔެވިގެންދާނެއެވެ.
Leave a Reply