ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް އެކުލެވިގެންވާ ގޮތާއި، ހުސްވާ ގޮނޑިތަކާ މެދު އަމަލުކުރާނެ ގޮތް އަލުން ބައްޓަންކުރުމަށްޓަކައި، ދިވެހިރާއްޖެއިން ދާދިފަހުން ވަނީ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން ހިންގުމުގެ ޤާނޫނަށާއި ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކުގެ އިންތިޚާބުގެ ޤާނޫނަށް ސިލްސިލާ އިސްލާހުތަކެއް ގެނެސްފައެވެ. 2024 އާއި 2025 އާ ދެމެދު ތަސްދީޤުކުރެވުނު މި ބަދަލުތަކުގެ މަޤްސަދަކީ ލޯކަލް ގަވަރނަންސް ހަރުދަނާކުރުމާއި، ދައުރުގެ މެދުތެރެއިން ބާއްވާ ބައި-އިލެކްޝަންތަކުގެ އަދަދާއި އެކަމަށް ހިނގާ ޚަރަދު ކުޑަކުރުމެވެ. 12 ވަނަ އިސްލާހުން ގޮނޑި ހުސްވާކަން އެންގުމާއި ބައި-އިލެކްޝަންތައް ތާވަލުކުރުމުގެ މުއްދަތުތައް ސާފުކޮށްދީފައިވާއިރު، 15 ވަނަ އިސްލާހުން ވަނީ ދައުރު ނިމެން ކައިރިވެފައިވަނިކޮށް ބާއްވާ ޚަރަދު ބޮޑު ބައި-އިލެކްޝަންތައް މަދުކުރުމަށް މާއްދާތަކެއް ތައާރަފުކޮށްފައެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ގެނެވުނު އިސްލާހުތަކުން ވަނީ ކުރިއަށް އޮތް އިންތިޚާބީ ދައުރަށްޓަކައި ކައުންސިލްތައް އަލުން ބައްޓަންކޮށްފައެވެ.
ވާދަވެރިކަމެއް ނެތް ގޮނޑިތަކަށް ފަހުގެ އިސްލާހުތައް މުހިންމުވާ ސަބަބު
ބައި-އިލެކްޝަންތައް މަދުކުރުމަށާއި ގޮނޑި ހުސްވުމުން އަމަލުކުރާ އިޖުރާއަތްތައް ފަސޭހަކުރުމަށް ގެނެވޭ ޤާނޫނީ ބަދަލުތަކުގެ ސީދާ އަސަރު ވާދަވެރިކަމެއް ނެތް ގޮނޑިތަކަށް ކުރެއެވެ. ދައުރުގެ ވަކި މުއްދަތެއް ބާކީ އޮއްވައި، ބައި-އިލެކްޝަނަކަށް ނުގޮސް އިދާރީ އުސޫލުން ގޮނޑި ފުރުމަށް ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ހާލަތްތަކުގައި، އާ ވޯޓަކާ ނުލައި ގޮނޑިތައް ފުރޭ މިންވަރު އިތުރުވެގެންދެއެވެ. މިއީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތަށް ބަލާއިރު ހަރުދަނާ ނިންމުމަކަށް ވީނަމަވެސް، މީގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނަށް ވޯޓުލުމުގެ ހައްޤު ބޭނުންކުރުމަށާއި ދާއިރާގެ މަންދޫބުން ކަނޑައެޅުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތުތައް ހަނިވެގެންދެއެވެ.
އާ ނިޒާމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ޑިމޮކްރެޓިކް ގޮންޖެހުންތައް
1. ބައިވެރިވުން ނުވަތަ ހަރުދަނާކަން
މި އިސްލާހުތަކުގައި އިސްކަންދީފައިވަނީ އިދާރީ ހަރުދަނާކަމަށާއި މާލީ ރައްކާތެރިކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޑިމޮކްރަސީއަކީ ހަމައެކަނި ޚަރަދު ކުޑަކުރުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ މާނަހުރި ގޮތެއްގައި ރައްޔިތުން ބައިވެރިވުމެވެ. ޤާނޫނީ ގަވާއިދުތަކުގެ ސަބަބުން އިންތިޚާބު ބާއްވާ މިންވަރު މަދުވުމުން، ވޯޓުލުމަށާއި ކައުންސިލަރުން ޒިންމާދާރުކުރުވުމަށް ރައްޔިތުންނަށް ލިބޭ ފުރުސަތުތައް ގެއްލިގެންދެއެވެ.
2. އިންތިޚާބަށް ކުރިމަތިލުމުގެ ހައްޤު
ބައި-އިލެކްޝަންތަކާއި ގޮނޑި ފުރުމާ ގުޅޭ ހަރުކަށި އުސޫލުތަކުގެ ސަބަބުން، ކުރިމަތިލާން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް އެ ފުރުސަތު ގެއްލޭ ހާލަތްތައް މެދުވެރިވެދާނެއެވެ. ވަގުތާ ގުޅޭ ގަވާއިދުތަކުގެ ސަބަބުން އިދާރީ ގޮތުން ގޮނޑިއެއް ފުރައިފިނަމަ ނުވަތަ ވާދަވެރިކަމެއް ނެތް ގޮނޑިއެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރުމުގެ އަސާސީ ހައްޤު ބަލިކަށިވެއެވެ.
3. ސައްހަކަމާއި އާންމުންގެ އިތުބާރު
ވާދަވެރި ވޯޓަކާ ނުލައި މަޤާމާ ހަވާލުވާ ބޭފުޅުންގެ މަންޑޭޓާ މެދު ސުވާލު އުފެދުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. މަންދޫބުންގެ ސައްހަކަން އިތުރުވަނީ އިދާރީ ނިންމުމަކުން މަޤާމަށް އައުމުގެ ބަދަލުގައި، ފެންނަން އޮތް، ރައްޔިތުން ބައިވެރިވާ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން އިންތިޚާބުވުމުންނެވެ.
ފަހުގެ ޤާނޫނީ މަޤްސަދުތަކާ އެއްގޮތްވާނޭހެން ގެނެވިދާނެ އިސްލާހީ ބަދަލުތައް
ސަރުކާރުގެ ހަރުދަނާކަމުގެ މަޤްސަދުތަކާއި ޑިމޮކްރެޓިކް ރައްކާތެރިކަން އެކުއެކީގައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ތިރީގައިވާ އިސްލާހުތަކަކީ އިންތިޚާބީ ހައްޤުތައް ހިމާޔަތްކުރަމުން، ފަހުގެ ޤާނޫނީ ބަދަލުތަކުގެ ރޫހާ އެއްގޮތަށް ގެނެވިދާނެ ބަދަލުތަކެކެވެ:
ވާދަވެރިއަކު ނެތް ކެންޑިޑޭޓުންނަށް “އެޕްރޫވަލް ބެލޮޓް” ބޭނުންކުރުން
ކެންޑިޑޭޓަކާ ވާދަކުރާނެ މީހަކު ނެތް ހާލަތްތަކުގައި، އާދައިގެ “އާނ/ނޫން” ވޯޓެއް ނެގުން ލާޒިމުކުރުން. ކެންޑިޑޭޓަށް ބޭނުންވާ އެންމެ މަދު މިންވަރަށް ތާއީދު ނުލިބިއްޖެނަމަ، އަލުން ކުރިމަތިލުމަށް ހުޅުވާލުން ނުވަތަ ބައި-އިލެކްޝަނެއް ބޭއްވުން. މީގެ ސަބަބުން ކޮންމެ ފަހަރަކު ފުރިހަމަ އިންތިޚާބަކަށް ނުގޮސް، ވޯޓުލާ މީހުންގެ ބަސް ބުނުމުގެ ފުރުސަތު ދެމެހެއްޓޭނެއެވެ.• އިތުރު ނަން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލުން
ކެންޑިޑޭޓުން ނަން އަނބުރާ ގެންދިއުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އިދާރީ އުސޫލަކުން ގޮނޑިއެއް ފުރަންޖެހުމުގެ ސަބަބުން ވާދަވެރިކަމެއް ނެތި ގޮނޑި ކާމިޔާބުވާ ހާލަތްތަކުގައި، ކުރު މުއްދަތަކަށް އަލުން ނަން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލުން. މިއީ ރޭވުންތެރިކަމާއެކު ނަން އަނބުރާ ގެންގޮސްގެން ވާދަވެރިކަން ނައްތާލުން ހުއްޓުވައިދޭނެ ކަމެކެވެ.
ޝަރުތުތަކާއެކު އިދާރީ ގޮތުން މަގާމު ފުރުން
ދައުރުގެ ބާކީ އޮތް ކުރު މުއްދަތަކަށް ބައި-އިލެކްޝަނެއް ބޭއްވުމުގެ ބަދަލުގައި އިދާރީ ގޮތުން މީހަކު އައްޔަންކުރުމަށް ގާނޫނު ހުއްދަކުރާ ނަމަ، އެފަދަ އައްޔަންކުރުންތަކަކީ ވަގުތީ ކަމެއް ކަމުގައި ހެދުމާއި، ދެން އެންމެ އަވަހަށް ބޭއްވޭ އިންތިޚާބެއްގައި އެ ނިންމުން ކަށަވަރުކުރަން ޖެހޭ ގޮތަށް ހެދުން.
ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް އާންމުކުރުން
ވާދަވެރިކަމެއް ނެތި ގޮނޑި ކާމިޔާބުވިކަން އިއުލާނުކުރުން ނުވަތަ އިދާރީ ގޮތުން މަގާމު ފުރުމާ ގުޅޭ ގާނޫނީ އަސާސްތަކާއި ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިއުކުރާ ނޯޓިސްތައް، އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނާއި ލޯކަލް ގަވަރމަންޓް އޮތޯރިޓީން އާންމުކުރުން ލާޒިމުކުރުން. މިއީ ރައްޔިތުންނާއި މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކަށް އެ ނިންމުންތައް މުރާޖައާކޮށް، ބޭނުންވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި އެ ނިންމުމާ މެދު ސުވާލު އުފެއްދުމުގެ ފުރުސަތު ދިނުމަށެވެ.
ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނަށާއި ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކުގެ އިންތިޚާބުގެ ގާނޫނަށް ދާދިފަހުން ގެނެވުނު އިސްލާހުތަކަކީ، އިދާރީ ބުރަ ކުޑަކުރުމަށާއި ދައުލަތުގެ ޚަރަދު ސަލާމަތްކުރުމަށް ނިންމާފައިވާ ގާނޫނީ ނިންމުންތަކެކެވެ. އެ މަގުސަދުތަކަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަންކަމެވެ. ހަމައެއާއެކު، ޑިމޮކްރެޓިކް ސައްހަކަން ބިނާވެފައިވަނީ ރައްޔިތުންނަށް ވޯޓުލުމަށާއި އިންތިޚާބުތަކުގައި ކުރިމަތިލުމަށް ގަވާއިދުން ލިބޭ މާނަހުރި ފުރުސަތުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ގާނޫނީ އިސްލާހުތަކުގެ ސަބަބުން އިންތިޚާބު ބާއްވާ މިންވަރު މަދުވާ ހާލަތްތަކުގައި، “އެޕްރޫވަލް ބެލޮޓް” (ރުހުން އޮތްތޯ ބަލާ ވޯޓު)، ނަން ހުށަހެޅުމަށް އިތުރު ކުރު މުއްދަތެއް ދިނުން، ޝަރުތުތަކާއެކު އިދާރީ ގޮތުން މަގާމު ފުރުން، އަދި ދެފުށް ފެންނަ މިންވަރު ވަރުގަދަކުރުން ފަދަ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތަކަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަންކަމެވެ. މިއީ ހިންގުމުގެ ހަލުވިކަމުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންގެ ރުހުން ހޯދުން އުނިވެގެން ނުދާނެކަން ކަށަވަރުކުރުމަށެވެ. ދާދިފަހުން ގެނެވުނު ގާނޫނީ ބަދަލުތަކާއެކު، ރައްޔިތުންގެ އިޚްތިޔާރާއި ބައިވެރިވުން ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމުގެ މަރުކަޒުގައި ހިފެހެއްޓޭނެ ފަދަ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުން، ރާއްޖެއަށް ހަރުދަނާ ހިންގުމާއި ޑިމޮކްރެޓިކް އަސާސްތައް އެކުގައި ދެމެހެއްޓޭނެއެވެ.
Leave a Reply