ފަހަކަށް އައިސް ރާއްޖޭގެ ޚަބަރުތަކަށް ބަލާލައިފިނަމަ، އޮޅުން އަރާފަދަ ބައެއް އަދަދުތަކުގެ ވާހަކަ އިވޭނެއެވެ. އެގޮތުން “ރިޒާވްގައި 1.3 ބިލިއަން ޑޮލަރު” ހުރި ކަމަށް ބުނާއިރު، “500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދަރަނި ނުދެއްކިގެން” އުޅޭ ވާހަކައެވެ. ސަރުކާރުން “150 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޕޭމަންޓެއް” ދައްކައިފި ކަމަށް ބުނާއިރު، ހަމައެއާއެކު އިގްތިސާދީ ގޮންޖެހުންތަކެއް ހުރި ކަމުގެ އިންޒާރު ވެސް ދެމުންދެއެވެ.
މި ކަންކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތް ބަލަމުންދާ ދިވެއްސެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން، ހަމައެކަނި ޚަބަރުތަކުގެ ސުރުޚީތަކަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމް.އެމް.އޭ) ގެ މާލީ ބަޔާންތަކަށް ފުންކޮށް ބަލާލަން އަހަރެން ނިންމީމެވެ. އަހަރެންނަށް ފާހަގަވި ކަންތައްތަކަކީ ހަމައެކަނި ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ގައުމުގެ މާލީ ކަންކަން ހިނގާ ގޮތާ މެދު އޮތް ވަރަށް ބޮޑު އޮޅުމެއް އެއިން ހާމަވެގެން ދިޔައެވެ.
އެންމެ ފުރަތަމަ، ތަކުރާރުކޮށް އިވެމުންދާ “1.3 ބިލިއަން ޑޮލަރު” ގެ އެންމެ ބޮޑު ކުށްހީއިން ފަށަމާ ހިނގާށެވެ.
އާނއެކެވެ، ރަސްމީ ރިޕޯޓްތަކަށް ބަލާއިރު 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖޭގެ ބޭރުގެ ފައިސާގެ ރިޒާވްގައި ގާތްގަނޑަކަށް 983 މިލިއަން ޑޮލަރު ހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް، މީގައި އެންމެ މުހިންމު އަދި ގިނަ ފަހަރަށް އޮޅުންފިލުވައި ނުދެވޭ ކަމަކީ، ހުރިހާ ރިޒާވްއަކީ އެއްގޮތަކަށް ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެއް ނޫން ކަމެވެ.
މިއީ ތިބާގެ އަމިއްލަ ބޭންކް އެކައުންޓް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. ތިބާގެ އެކައުންޓުގައި 50,000 ރުފިޔާ ހުރެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ތެރެއިން 30,000 ރުފިޔާއަކީ މި މަހުގެ ކުއްޔަށާއި، ބިލްތަކަށާއި، ލޯނު ދެއްކުމަށް މިހާރުވެސް ކަނޑައެޅިފައިވާ ފައިސާއަށް ވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ތިބާއަށް ހަގީގަތުގައި “ބޭނުންކުރެވޭނެ” ފައިސާއަކީ އެންމެ 20,000 ރުފިޔާއެވެ.
އެމް.އެމް.އޭ ގެ ލިޔެކިޔުންތަކުން ދައްކަނީ ހަމަ މި ހާލަތެވެ. ޖުމްލަ ރިޒާވްގައި ގާތްގަނޑަކަށް 1 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހުރި ނަމަވެސް، އޭގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް 854 މިލިއަން ޑޮލަރަކީ ކުރު މުއްދަތުގެ ޕޭމަންޓްތަކަށާއި އަދާކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމްތަކަށް މިހާރުވެސް ކަނޑައެޅިފައިވާ ފައިސާއެވެ. މިއީ ގައުމުގެ މަހު ބިލްތައް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. އެއީ މުދާ އިމްޕޯޓް ކުރުމަށާއި، އެހެނިހެން ދަރަނިތައް ދެއްކުމަށާއި، އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާއެވެ.
ހަގީގަތުގައި، މިނިވަންކަމާއެކު ބޭނުންކުރަން ހުރީ ކިހާ ފައިސާއެއް ހެއްޔެވެ؟ އެމް.އެމް.އޭ ގެ ސްޓްރެސް ޓެސްޓް ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2025 އާ ހަމައަށް ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތަށް ހުރީ އެންމެ 214 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ.
މިހާ ހިސާބުން ހިސާބުތައް ވަރަށް ސާފުވެގެންދެއެވެ. ބޭނުންކުރެވެން ހުރި 214 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ އެންމެ ސެންޓެއްވެސް ބޭނުންކުރި ކަމުގައި ވިޔަސް، އޭޕްރީލް މަހުގެ ސުކޫކް ޕޭމަންޓަށް ބޭނުންވާ އަދަދަށްވުރެ އަދިވެސް 286 މިލިއަން ޑޮލަރު މަދެވެ.
ނަމަވެސް، މައްސަލަ މިއަށްވުރެ ވެސް ސީރިއަސްވާ ހިސާބަކީ މިއެވެ. އަހަރެމެންނަށް އެ ހުރިހާ ފައިސާއެއް އެއްކޮށް ބޭނުން ނުކުރެވޭނެ ކަމެވެ. ކާބޯތަކެއްޗާއި ކުއްލި ހާލަތްތަކަށް ފައިސާ ރައްކާކުރަން ޖެހޭ ފަދައިން، ގައުމަކުން ވެސް އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޒާވް ބަހައްޓަން ޖެހެއެވެ:
· އަސާސީ ތަކެތި އިމްޕޯޓް ކުރުމަށް (ތެޔޮ، ބޭސް، ކާބޯތަކެތި)
· ދިވެހި ރުފިޔާގެ އަގު ހިފެހެއްޓުމަށް
· ކުއްލިއަކަށް ކުރިމަތިވެދާނެ އިގްތިސާދީ ލޮޅުންތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް
އެއް ދަރަންޏެއް ދެއްކުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރެވެން ހުރި ހުރިހާ ޑޮލަރެއް ހުސްކޮށްލައިފިނަމަ، އަސާސީ މުދާ ލިބުމަށް ދަތިވެ، މުޅި އިގްތިސާދު ހީނަރުވުމުގެ ބިރު އޮންނާނެއެވެ.
150 މިލިއަން ޑޮލަރު ކޮންތާކަށް ދެއްކީ؟
150 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޕޭމަންޓެއް ދައްކައިފި ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނާ ބުނުމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ ވަގުތާއި، ދައުލަތުގެ ދަރަނި ދައްކާ އުސޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، ހިނގާފައިވާނެ ކަމަށް ބެލެވެނީ މިހެންނެވެ. ސަރުކާރުން ވަނީ ގައުމީ ރިޒާވުން 150 މިލިއަން ޑޮލަރު، ސުކޫކް ބަލަހައްޓާ ބައިނަލްއަގުވާމީ ބޭންކުގެ ޚާއްސަ އެކައުންޓަކަށް (holding account) ބަދަލުކޮށްފައެވެ. މިއީ އެސްކްރޯ އެކައުންޓަކަށް ފައިސާ ލުން ފަދަ ކަމެކެވެ. މީގެން ދައްކުވައިދެނީ ދަރަނި ދެއްކުމުގެ އިޚްލާސްތެރިކަން އޮތް ކަމެވެ. ނަމަވެސް، މުޅި އަދަދު ހަމަވަންދެން ދަރަނި އަދާކުރެވުނު ކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
މައްސަލައަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ މި ފައިސާ ނަގާފައިވަނީ މިހާރުވެސް މަދުވެފައިވާ، ބޭނުންކުރެވެން ހުރި ރިޒާވްގެ ތެރެއިންނެވެ.މި ފައިސާ ބަދަލުކުރުމަށްފަހު، އަސްލު ބޭނުންކުރެވޭނެ ކަމަށް ބެލެވޭ ކޭޝް ބަފަރ (ނުވަތަ ރިޒާވް) 60 އާއި 100 މިލިއަން ޑޮލަރާ ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ދަށްވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް ހުރިހާ އެއްޗެއް އިމްޕޯޓްކުރާ ޤައުމަކަށް ބަލާއިރު ނުރައްކާތެރި ދަރަޖައެއްގެ ކުޑަ މިންވަރެކެވެ.
ޕެންޝަން ފަންޑުގެ މަކަރުވެރި ކުޅިގަނޑު:
މިއީ ކޮންމެ ދިވެހި މަސައްކަތްތެރިއަކަށްވެސް މި ވާހަކައިގެ އެންމެ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ބައެވެ.
ސަރުކާރަށް ޑޮލަރު ބޭނުންވިއިރު، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޕެންޝަން ފަންޑު (މޯލްޑިވްސް ޕެންޝަން އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން އޮފީސް – އެމް.ޕީ.އޭ.އޯ) ގައި ހުރީ އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެ މަހަކު ދައްކާ ފައިސާއިން ޖަމާވެފައިވާ ދިވެހި ރުފިޔާއެވެ. މާލީ އުކުޅުތަކެއް ބޭނުންކޮށްގެން އެ ފައިސާ ސަރުކާރުން ހޯދި ގޮތަކީ މިއީކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
1. ބޮންޑު ދޫކުރާނެ ޚާއްޞަ ކުންފުންޏެއް (އެސް.ޕީ.ވީ) އުފެއްދީއެވެ.
2. އަޅުގަނޑުމެންގެ ރިޓަޔަރމަންޓް ސޭވިންގްސް ބޭނުންކޮށްގެން އެ ބޮންޑުތަކަށް އިންވެސްޓްކުރުމަށް ޕެންޝަން ފަންޑަށް އެންގިއެވެ.
3. އެ ކުންފުނިން އެ ރުފިޔާތައް އެމެރިކާ ޑޮލަރަށް ބަދަލުކުރިއެވެ.
4. އެ ޑޮލަރުތައް ސަރުކާރަށް ލޯނުގެ ގޮތުގައި ދިނެވެ.
ސާދާ ބަހުން ބުނާނަމަ، އަޅުގަނޑުމެން މުސްކުޅިވާ ދުވަހަށް ރައްކާކުރި ފައިސާ މިވަނީ ސަރުކާރަށް ދޭ ލޯނަކަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ. ޕެންޝަން ފަންޑުގައި މިހާރު ހުރީ ރައްކާތެރި އަދި އެކި ދާއިރާތަކަށް ބަހާލެވިފައިވާ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުގެ ބަދަލުގައި، ސަރުކާރުން ފަހުން ދޭނެކަމަށް ބުނާ “ކަރުދާސް ވައުދުތަކެކެވެ”. ސަރުކާރަށް މި ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ދަތިވެއްޖެނަމަ، ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅިގެންދާނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުސްތަޤުބަލުގެ ޕެންޝަނެވެ.
އިންޓަރނޭޝަނަލް މަނިޓަރީ ފަންޑު (އައި.އެމް.އެފް) އިން 2025 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއާ ގުޅޭގޮތުން ނެރުނު ރިޕޯޓުގައި މިކަމާ މެދު ޚާއްޞަކޮށް އިންޒާރު ދީފައިވެއެވެ. އަދި މީގެ ސަބަބުން “މާލީ ހަމަޖެހުމަށް ނުރައްކާވާކަން” ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ހިސާބު ކަރުދާހެއްގައި ހުރި ނަންބަރުތަކެއްގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަންނަނިވި ކަންކަމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ:
· ރިޒާވް މާ ބޮޑަށް ދަށްވެއްޖެނަމަ، ރުފިޔާގެ އަގު ވެއްޓި، އިމްޕޯޓްކުރާ ތަކެތީގެ އަގު އިންތިހާއަށް އުފުލިގެންދާނެއެވެ.
·އަޅުގަނޑުމެން ތެލާއި، ބޭހާއި، ކާބޯތަކެތީގެ ބޮޑު ބައެއް އިމްޕޯޓްކުރަނީ ޑޮލަރު ރިޒާވް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ.
·ދަރަނި ނުދެއްކިއްޖެނަމަ (ޑީފޯލްޓް ވެއްޖެނަމަ)، ކުރިމަގުގައި ލޯނު ހޯދުމަށް ދަތިވެ، އިންޓްރެސްޓް ރޭޓް ބޮޑުވާނެއެވެ.
·އަޅުގަނޑުމެންގެ ޕެންޝަން ފަންޑު މިހާރު މިވަނީ ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅިފައެވެ.
ބައިނަލްއަޤުވާމީ މާލީ ނިޒާމުގެ އުސޫލުތަކަށް ބަލާއިރު، ރާއްޖެއަށް މިހާރު ކުރިމަތިވެފައިވަނީ ތިން ހާލަތަކުން ކުރެ އެއް ހާލަތެކެވެ:
1. ބެއިލްއައުޓް (އެހީތެރިކަން):އެކުވެރި ޤައުމަކުން (އިންޑިއާ، ޗައިނާ ނުވަތަ ސައުދީ އަރަބިއްޔާ) ފައިސާ ދެއްކުމަށް ކުއްލި ލޯނެއް ދިނުން.
2. މަޝްވަރާކުރުން: ފައިސާ ދެއްކުން ފަސްކޮށްދިނުމަށް އެދުން. އާންމުކޮށް މީގެ ބަދަލެއްގެ ގޮތުގައި އިންޓްރެސްޓް ރޭޓް ބޮޑުކުރަން ޖެހެއެވެ.
3. ޑީފޯލްޓް (ދަރަނި ނުދެއްކުން):ފައިސާ ނުދެއްކި، ޤާނޫނީ ހަނގުރާމަތަކަކާއި ބައިނަލްއަޤުވާމީ މާލީ ބާޒާރުން އެހީ ހޯދުމަށް އަހަރުތަކެއްގެ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހުން.
ފުރަތަމަ ގޮތަކީ މިހާރު ސަރުކާރުން އެންމެ ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ގޮތް ކަމަށް މިވަގުތު ބެލެވެއެވެ. ތިންވަނަ ގޮތަކީ އެންމެންވެސް އެކަމުން ސަލާމަތްވާން ބޭނުންވާ ގޮތެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ ތެރެއިން އެންމެ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމަކީ، އާންމުންނަށް ހުށަހަޅާ ސާދާ ނަންބަރުތަކާއި ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތަކުގައިވާ އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު ހަގީގަތާ ދެމެދު ހުރި ފަރަގެވެ. “ރިޒާވް” ފަދަ ބަސްތައް ބޭނުންކުރާއިރު، އޭގެ ބޮޑު ބައެއް މިހާރުވެސް އެކި ކަންކަމަށް ހޭދަކުރަން ކަނޑައެޅިފައިވާކަން ސާފުކޮށްދީފައެއް ނުވެއެވެ. “150 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޕޭމަންޓެއް” ދެއްކި ވާހަކަ އިޢުލާން ކުރާއިރު، އެއީ ހަމައެކަނި ވަގުތީ އެކައުންޓަކަށް ބަދަލުކުރި ފައިސާކޮޅެއްކަން ސާފުކޮށްދީފައެއް ނުވެއެވެ.
ރައްޔިތުންގެ ހައިސިއްޔަތުން، ޤައުމުގެ މާލީ ހާލަތާ ބެހޭ ސާފު ތަފްސީލުތައް ހޯދުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހައްޤެކެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ކާރިސާގެ ވަގުތުގައެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އިޤްތިޞާދީ މިނިވަންކަން ބިނާވެފައިވަނީ، މިފަދަ މުހިންމު މައްސަލަތަކުގައި ބައިވެރިވެވޭ ފަދަ ހޭލުންތެރި ރައްޔިތެއްގެ މައްޗަށެވެ.
ކުރިއަށް އޮތް މަދު ހަފުތާތަކަކީ ރާއްޖެއަށް ނުހަނު ނާޒުކު ދުވަސްތަކެކެވެ. މިހާރު ނިންމާ ނިންމުންތަކުން ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގެ އިޤްތިޞާދީ ހަމަޖެހުން ބައްޓަންވެގެންދާނެއެވެ. އެމް.އެމް.އޭ ގެ ރިޕޯޓުތަކުގެ ފުންމިނަށް ބަލާއިރު އެއްކަމެއް ވަރަށް ސާފެވެ؛ މާލީ ގޮތުން ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް އޮތް ފުރުސަތު މިހާރު ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް ހުސްވެފައެވެ. އަދި ތެދުވެރިކަމާއެކު ހިސާބުތައް ބެލެހެއްޓުމަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި އިޚްތިޔާރީ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ގައުމުގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ މަޖުބޫރު ކަމެކެވެ.
ނޯޓް: މިއީ އެމް.އެމް.އޭ ގެ އާންމު ލިޔެކިޔުންތަކާއި، އައި.އެމް.އެފް ގެ ރިޕޯޓުތަކާއި، އަދި ދައުލަތުގެ ދަރަނި ބެލެހެއްޓުމުގައި އަމަލުކުރާ މިންގަނޑުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ދިރާސާ ލިޔުމެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ނިންމުންތަކާއި ބޭރުގެ އެހީތެރިކަމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ ގުޅިގެން މި ހާލަތަށް ބަދަލު އައުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
Leave a Reply